از نظر میزان کاهش وزن، تیرزپاتاید (اسپارتینا) در کارآزمایی‌های بالینی نتایج قوی‌تری نسبت به لیراگلوتاید (ساکسندا) نشان داده است، اما این به معنای «بهتر بودن» برای همه افراد نیست.
انتخاب بین این دو دارو به عواملی مثل میزان کاهش وزن مورد نیاز، تحمل فرد نسبت به عوارض گوارشی، ترجیح بین تزریق روزانه یا هفتگی، و شرایط پزشکی زمینه‌ای بستگی دارد.
در ادامه این مقاله از کلینیک غدد و دیابت هر دو دارو از جنبه‌های مختلف مقایسه شده‌اند تا تصمیم‌گیری روشن‌تر شود.
اسپارتینا و ساکسندا از چه خانواده دارویی هستند؟
هر دو دارو در دسته‌ای از داروها با عنوان درمان‌های مبتنی بر اینکرتین قرار می‌گیرند که با فعال کردن گیرنده‌های هورمون‌های گوارشی، اشتها را کنترل کرده و تخلیه معده را کند می‌کنند، اما مکانیسم دقیق آن‌ها یکسان نیست. ساکسندا حاوی لیراگلوتاید است، مولکولی که فقط گیرنده هورمون GLP-1 (پپتید شبه گلوکاگون ۱) را فعال می‌کند.
اسپارتینا حاوی تیرزپاتاید است؛ مولکولی که علاوه بر GLP-1، گیرنده GIP (پلی‌پپتید انسولینوتروپیک وابسته به گلوکز) را نیز فعال می‌کند. این مکانیسم دوگانه یکی از تفاوت‌های فارماکولوژیک مهم تیرزپاتاید با لیراگلوتاید است و می‌تواند در اثربخشی بیشتر آن بر کاهش وزن و برخی شاخص‌های متابولیک نقش داشته باشد.
می توانید با رزرو نوبت آنلاین از پزشکان غدد و دیابت ما در خصوص تجویز آمپول لاغری راهنمایی دریافت کنید.
رزرو ویزیت آنلاینمقایسه میزان کاهش وزن؛ آنچه کارآزمایی‌های بالینی نشان می‌دهند
تفاوت این دو دارو در میزان کاهش وزن در چند کارآزمایی بزرگ اندازه‌گیری شده است. در کارآزمایی‌های مربوط به ساکسندا، مصرف روزانه لیراگلوتاید ۳ میلی‌گرم طی ۵۶ هفته، به‌طور میانگین حدود ۸ درصد کاهش وزن ایجاد کرده است.
در مقابل، کارآزمایی‌های تیرزپاتاید (ماده مؤثره اسپارتینا) طی ۷۲ هفته، بسته به دوز مصرفی، بین ۱۵ تا حدود 21 درصد کاهش وزن نشان داده‌اند.
یک متاآنالیز که نتایج چند کارآزمایی را با هم مقایسه کرده، برتری تیرزپاتاید نسبت به لیراگلوتاید را در برخی شاخص‌های مرتبط با کاهش وزن و سلامت متابولیک نشان می‌دهد:
- کاهش وزن بیشتر: در مقایسه غیرمستقیم، تیرزپاتاید با دوز ۱۰ میلی‌گرم حدود ۱۲.۹ درصد کاهش وزن بیشتر نسبت به لیراگلوتاید ایجاد می‌کند.
- اثربخشی بیشتر در دوز بالاتر: تیرزپاتاید با دوز ۱۵ میلی‌گرم حدود 14 درصد کاهش وزن بیشتر نسبت به لیراگلوتاید ایجاد می‌کند.
- کاهش بیشتر دور کمر: تیرزپاتاید در هر دو دوز 10 و 15 میلی‌گرم، کاهش بیشتری در دور کمر نسبت به لیراگلوتاید ایجاد می‌کند.
- بهبود برخی شاخص‌های متابولیک: در این تحلیل، تیرزپاتاید بهبود بیشتری در سطح تری‌گلیسیرید خون و فشارخون دیاستولیک نسبت به لیراگلوتاید داشته است.
- نتایج مشابه در سایر شاخص‌ها: در شاخص‌های متابولیک دیگر، عملکرد دو دارو نسبتاً مشابه بوده است.
تفاوت در روش و تناوب مصرف
یکی از تفاوت‌های عملی و روزمره این دو دارو، تعداد دفعات تزریق است. ساکسندا روزی یک بار تزریق می‌شود، در حالی که اسپارتینا هفته‌ای یک بار تزریق می‌شود.
برای برخی افراد، تزریق روزانه ساکسندا دشوارتر است. برای برخی دیگر، به‌خصوص کسانی که با فرایند تزریق راحت نیستند، تزریق هفتگی اسپارتینا به معنای مواجهه کمتر با فرآیند تزریق در طول ماه است، هرچند تجربه ذهنی افراد از این موضوع متفاوت است.
مقایسه عوارض جانبی و قابل تحمل بودن
عوارض جانبی این دو دارو، از نظر نوع، تقریباً مشابه هم هستند: عوارض گوارشی که شامل تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست می‌شوند و بیشتر در هفته‌های اول درمان یا بعد از افزایش دوز بروز می‌کنند.
مطالعات مقایسه‌ای نشان داده‌اند که این دو دارو از نظر کلی، پروفایل ایمنی مشابهی دارند و هیچ‌کدام به‌طور قطعی بی‌خطرتر از دیگری نیست.
نکته‌ای که ارزش توجه دارد این است که در برخی مطالعات، نرخ قطع درمان به دلیل عوارض جانبی، در بالاترین دوزهای تیرزپاتاید، بیشتر از دوزهای پایین‌تر بوده است. شدت عوارض گوارشی می‌تواند تحت تأثیر نوع دارو، دوز مصرفی، سرعت افزایش دوز و ویژگی‌های فردی بیمار باشد؛ به همین دلیل افزایش تدریجی دوز در هر دو درمان اهمیت دارد.
دوزبندی
روند شروع مصرف این دو دارو تفاوت قابل توجهی دارد. ساکسندا با دوز 0.6 میلی‌گرم در روز شروع می‌شود و هر هفته به میزان ۰.۶ میلی‌گرم افزایش پیدا می‌کند، تا در حدود هفته پنجم به دوز ۳ میلی‌گرم در روز برسد؛ یعنی کل دوره افزایش دوز معمولاً حدود یک ماه طول می‌کشد.
اسپارتینا با دوز هفتگی ۲٫۵ میلی‌گرم شروع می‌شود و پس از چهار هفته به ۵ میلی‌گرم افزایش می‌یابد؛ در صورت نیاز و تحمل بیمار، دوز می‌تواند با فاصله حداقل چهار هفته‌ای افزایش یابد. دوزهای نگهدارنده برای مدیریت وزن ۵، ۱۰ یا ۱۵ میلی‌گرم در هفته هستند.
اسپارتینا زمان بیشتری برای رسیدن به دوز کامل نیاز دارد، اما این افزایش تدریجی و آهسته‌تر، خودش یکی از دلایلی است که به تحمل بهتر عوارض گوارشی در دوزهای بالا کمک می‌کند.
کاربردهای تأییدشده دیگر؛ فراتر از کاهش وزن
یک تفاوت دیگر بین این دو دارو که کمتر به آن پرداخته می‌شود، دامنه کاربردهای تأییدشده آن‌هاست. تیرزپاتاید (ماده مؤثره اسپارتینا)، علاوه بر کاهش وزن، برای درمان آپنه انسدادی حین خواب متوسط تا شدید در بزرگسالان مبتلا به چاقی هم تأیید شده است؛ کاربردی که لیراگلوتاید (ساکسندا) برایش تأیید نشده است.
برای فردی که هم‌زمان با اضافه‌وزن، از اختلال تنفسی حین خواب هم رنج می‌برد، همین نکته می‌تواند در انتخاب نهایی داروی مناسب نقش قابل توجهی داشته باشد و باید در مشورت با پزشک مطرح شود.
چه کسانی کاندیدای مناسب هر کدام از این داروها هستند؟
- افرادی که به کاهش وزن قابل توجه‌تری نیاز دارند: در افرادی که اندیکاسیون درمان دارویی چاقی دارند و دستیابی به کاهش وزن بیشتری از نظر بالینی مورد نیاز است، اثربخشی بیشتر تیرزپاتاید می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در انتخاب درمان باشد.
- افرادی که ترجیح می‌دهند با یک داروی قدیمی‌تر و شناخته‌شده‌تر شروع کنند: ممکن است ساکسندا را انتخاب کنند، چون این دارو سابقه مصرف طولانی‌تری در بازار دارد و پروفایل ایمنی آن با جزئیات بیشتری شناخته شده است.
- افرادی که تحمل پایینی نسبت به عوارض گوارشی دارند: گاهی با دوز پایین‌تر یا داروی ملایم‌تر بهتر پیش می‌روند؛ این تصمیم باید بر اساس واکنش بدن فرد، نه فقط پیش‌بینی، تحت‌نظر پزشک گرفته شود.
- افرادی که تزریق روزانه برایشان دشوار است: معمولاً از نظر پایبندی به درمان، با تزریق هفتگی اسپارتینا راحت‌تر کنار می‌آیند.
- نوجوانان بالای ۱۲ سال: می‌توانند تحت شرایط خاص از لیراگلوتاید (ساکسندا) برای مدیریت وزن استفاده کنند، در حالی که تیرزپاتاید تنها برای بزرگسالان (افراد بالای 18 سال) جهت مدیریت وزن تأیید شده است. این تفاوت می‌تواند برای خانواده‌هایی که نگران وزن نوجوان خود هستند، عاملی تعیین‌کننده باشد.
جدول مقایسه اسپارتینا و ساکسندا
| ویژگی | ساکسندا (لیراگلوتاید) | اسپارتینا (تیرزپاتاید) |
|---|---|---|
| مکانیزم اثر | آگونیست GLP-1 | آگونیست دوگانه GLP-1 و GIP |
| روش و تناوب مصرف | تزریق زیرجلدی روزانه | تزریق زیرجلدی هفتگی |
| میانگین کاهش وزن | حدود ۸ درصد طی ۵۶ هفته | حدود ۱۵ تا 21 درصد طی ۷۲ هفته |
| اثر بر تری‌گلیسیرید و فشارخون | بهبود ملایم‌تر | بهبود محسوس‌تر |
| عوارض شایع | تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست | تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست |
| سابقه مصرف بالینی | طولانی‌تر و شناخته‌شده‌تر | نسبتاً جدیدتر |
| تأیید مصرف جهت مدیریت وزن در نوجوانان | تأیید شده برای بالای ۱۲ سال | فقط بزرگسالان |
آیا میزان کاهش وزن بیشتر همیشه به معنای انتخاب بهتر است؟
لزوماً نه. کاهش وزن بیشتر، همیشه با اهداف درمانی همخوانی ندارد. برای فردی با چاقی شدید و بیماری‌های متابولیک همراه، کاهش وزن قوی‌تر اسپارتینا می‌تواند مزیت اصلی باشد.
اما برای فردی که فقط چند کیلوگرم اضافه‌وزن دارد یا نگران عوارض گوارشی شدیدتر ناشی از کاهش وزن سریع‌تر است، شروع با داروی ملایم‌تری مثل ساکسندا، یا حتی دوز پایین‌تر تیرزپاتاید، می‌تواند مسیر منطقی‌تری باشد.
همچنین باید در نظر داشت کاهش وزن سریع‌تر، همان‌طور که در مقاله‌های پیشین این مجموعه هم اشاره شد، با ریسک‌های بیشتری مثل از دست دادن توده عضلانی و احتمال بازگشت سریع‌تر وزن بعد از قطع دارو همراه است.
چه کسانی نباید هیچ‌کدام از این دو دارو را مصرف کنند؟
هر دو دارو در افراد دارای سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید (MTC)، سندرم MEN 2 یا سابقه حساسیت شدید به ماده مؤثره یا اجزای دارو منع مصرف دارند.
پانکراتیت از هشدارهای مهم هر دو دارو است و افراد دارای سابقه بیماری پانکراس باید پیش از شروع درمان این موضوع را با پزشک مطرح کنند.
همچنین این داروها برای کاهش وزن در دوران بارداری استفاده نمی‌شوند و در صورت بارداری باید درمان طبق نظر پزشک متوقف شود.
در افراد مبتلا به مشکلات شدید گوارشی، به‌ویژه گاستروپارزی شدید، مصرف این داروها توصیه نمی‌شود یا نیازمند ارزیابی دقیق پزشکی است.
هزینه و در دسترس بودن
از نظر هزینه، این دو دارو معمولاً با هم تفاوت دارند و قیمت دقیق آن‌ها بسته به بازار، نوسانات ارزی و شرایط عرضه، متغیر است.
به‌طور کلی، تعداد دفعات تزریق کمتر اسپارتینا نسبت به ساکسندا (هفتگی در برابر روزانه) می‌تواند از نظر مصرف کلی دارو در طول ماه، محاسبه هزینه را برای برخی افراد ساده‌تر کند، اما این موضوع جایگزین بررسی قیمت واقعی و به‌روز در داروخانه‌ها نیست.
برای اطلاع از قیمت دقیق و شرایط تهیه هر دو دارو، مراجعه به داروخانه‌های معتبر یا مشورت با پزشک تجویزکننده توصیه می‌شود.
جمع‌بندی
هیچ‌کدام از داروهای اسپارتینا و ساکسندا به‌صورت مطلق «بهتر» از دیگری نیست. هر کدام برای شرایط و اهداف متفاوتی مناسب‌ترند. شواهد بالینی نشان می‌دهند اسپارتینا (تیرزپاتاید)، به دلیل مکانیسم اثر دوگانه، کاهش وزن بیشتر و بهبود بیشتری در برخی شاخص‌های متابولیک نسبت به ساکسندا (لیراگلوتاید) ایجاد می‌کند.
با این حال، ساکسندا سابقه مصرف طولانی‌تری دارد، برای گروه سنی وسیع‌تری (شامل برخی نوجوانان) جهت مدیریت وزن تأیید شده، و برای برخی افراد ممکن است انتخاب مناسب‌تری باشد.
تصمیم نهایی درباره انتخاب بین این دو دارو، باید بر اساس معاینه پزشکی، هدف درمانی مشخص و بررسی سوابق سلامت فرد، با مشورت پزشک متخصص گرفته شود، نه صرفاً بر اساس مقایسه اعداد کاهش وزن در کارآزمایی‌های بالینی.
منابع:
- The New England Journal of Medicine, 2015 — A Randomized, Controlled Trial of 3.0 mg of Liraglutide in Weight Management
- The New England Journal of Medicine, 2022 — Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity
- Advances in Therapy, 2026 — Comparison of Clinical Efficacy and Safety of Tirzepatide, Liraglutide and Semaglutide in Patients with Obesity and Without T2D: A Bayesian Network Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials
برای انتخاب دارو و تنظیم تغذیه متناسب با شرایط بدنتان، از متخصص غدد و دیابت مشاوره بگیرید.
رزرو ویزیت آنلاین
