اولین تزریق اسپارتینا، برای خیلی از بیماران استرسزاترین قسمت شروع درمان است؛ نه بهخاطر سختی کار، بلکه بهخاطر ناآشنایی با مراحل آن. این متن مراحل تزریق اسپارتینا را قدمبهقدم، از نگهداری تا آمادهسازی و انجام تزریق، برای هر دو شکل دارویی (قلم دارورسان و دستگاه دارورسان خودکار (فیزیوجکت)) توضیح میدهد. این مقاله از سایت کلینیک غدد و دیابت جایگزین آموزش مستقیم توسط پزشک یا داروساز نیست؛ پیش از اولین تزریق، حتماً باید یک بار مراحل را زیر نظر تیم درمانی تمرین کنید.
نحوه تزریق اسپارتینا را می توانید از ویدیو زیر تماشا کنید:
آشنایی با ابزارهای تزریق اسپارتینا
اسپارتینا با دو شکل قلم (پن) دارورسان و دستگاه دارورسان خودکار (فیزیوجکت) در همه دوزهای 2.5، 5، 7.5، 10، 12.5 و 15 میلیگرم در دسترس قرار دارد. توصیه میشود برای تزریق حتما قلم یا فیزیوجکت با همان دوز تعیین شده توسط پزشک معالج خود را تهیه نمایید. هر بسته فیزیوجکت حاوی 4 عدد فیزیوجکت یکبار مصرف است. هر فیزیوجکت برای یک نوبت تزریق طراحی شده است و یک جعبه نیاز یک ماه هر فرد را تامین میکند. هر بسته قلم حاوی یک عدد قلم است. هر قلم شامل چهار دوز دارو است و برای یک دوره مصرف چهار هفتهای و استفاده یک فرد طراحی شده است. جهت تزریق دوز درجشده بر روی هر قلم، پیچ تنظیمکننده باید روی ۶۰ کلیک تنظیم گردد. با توجه به احتمال انتقال عفونت، استفاده چند نفر از یک قلم توصیه نمیشود.
قبل از شروع؛ چه چیزهایی لازم دارید
پیش از هر تزریق، مطمئن شوید موارد زیر در دسترستان است:
- قلم یا فیزیوجکت اسپارتینا با دوز تجویزشده توسط پزشک
- یک سوزن جدید به همراه درپوش سوزن (مخصوص قلم)
- پد الکلی برای ضدعفونی محل تزریق
- پنبه یا گاز استریل خشک
- یک سطح تمیز و نور کافی برای دیدن واضح محل تزریق
آمادهسازی پیش از تزریق
حدود ۱۵ تا 20 دقیقه پیش از تزریق، قلم یا فیزیوجکت را از یخچال خارج کنید تا دمای آن با محیط یکسان شود؛ گرم کردن فعال (مثلاً با دست یا منبع حرارتی) لازم نیست و صرفاً خارج کردن آن از یخچال کافی است.
تاریخ انقضای درجشده روی دستگاه را بررسی کنید.
دارو را از نظر ظاهری بررسی کنید: مایع داخل آن باید شفاف، بدون یخ زدگی و بدون ذرات معلق باشد. اگر رنگ آن کدر، تیره یا دارای ذرات است، از آن استفاده نکنید.
دستهای خود را کامل با آب و صابون بشویید.
انتخاب محل تزریق و اصل چرخش
اسپارتینا، در سه ناحیه استاندارد تزریق میشود:
- شکم: با فاصله حداقل ۵ سانتیمتر از ناف
- ران: از ۵ سانتیمتر پایینتر از کشاله ران تا ۵ سانتیمتر بالاتر از زانو
- پشت بازو: یکسوم میانی بخش پشتی و خارجی (این ناحیه معمولاً نیاز به کمک فرد دیگری دارد، چون خودتان بهسختی میتوانید آن را ببینید یا به آن دسترسی داشته باشید.)
نکتهی بسیار مهم در انتخاب محل تزریق: محل تزریق باید هر هفته عوض شود و از تزریق در یک نقطهی تکراری پرهیز شود. اگر ناحیه انتخاب شده، با تزریق قبلی مشترک است، میتوان تزریق بعدی را با چند سانتیمتر فاصله از تزریق قبلی انجام داد. هرگز در نواحی دارای اسکار، کبودی، قرمزی، تورم یا سفتی پوست تزریق نکنید.
مراحل گامبهگام تزریق با قلم اسپارتینا
1. قلم را با یک دست نگه دارید و سرپوش آن را با دست دیگر بردارید.
2. قبل از وصل کردن سرسوزن، قسمت اتصال سوزن به قلم را با پد الکلی ضدعفونی کنید.
3. یک سوزن جدید بردارید و پس از جدا کردن برچسب، ابتدا آن را بهطور مستقیم و بدون چرخش وارد محل اتصال سوزن در قلم کنید. سپس آن را در جهت عقربههای ساعت بچرخانید تا در جای خود محکم شود.
4. درپوش خارجی سوزن را بهآرامی بردارید و آن را جدا کنید. درپوش خارجی را برای زمانی که میخواهید سوزن را دور بیندازید، نگه دارید.
5. قلم را بهگونهای نگه دارید که سرِ سوزن به سمت بالا باشد. درپوش داخلی سوزن را با احتیاط بردارید و دور بیندازید. اگر بعد از گذاشتن سوزن روی قلم قطرهای دارو روی نوک سوزن دیدید، نگران نباشید؛ در این صورت دیگر نیازی به انجام مرحله آماده سازی اولیه (مراحل 6 تا 8) نیست و میتوانید از مرحله 9 ادامه دهید.
آماده سازی اولیه
6. در اولین استفاده از هر قلم جدید، پیچ تنظیم کننده درجه را روی عدد 2 بچرخانید.
7. به محفظه حاوی دارو آرام ضربه بزنید تا حبابهای هوا به سمت بالا حرکت کنند.
8. دکمه تزریق انتهای قلم را با انگشت شست فشار دهید تا عدد 0 (صفر)، روی پنجره نمایشگر درجه، مقابل نشانگر دیده شود. در این مرحله خروج یک قطره مایع از سوزن را خواهید دید. در صورتی که هیچ قطرهای ندیدید، میتوانید مراحل قبلی (مراحل8 تا 10) را حداکثر تا 4 بار تکرار کنید. درصورتیکه باز هم هیچ قطرهای خارج نشد، سوزن را عوض کنید و مراحل قبل را تکرار نمایید. اگر با تعویض سوزن هم مشکل برطرف نشد، با حمایت از بیمار ارکید لایف تماس بگیرید.
9. محل تزریق را انتخاب کنید.
تنظیم دوز
10. پیچ تنظیمکننده درجه را بچرخانید تا عدد توصیهشده توسط پزشک یا داروساز در پنجره نمایشگر درجه، در مقابل نشانگر نشان داده شود. برای تزریق مقدار نوشته شده روی قلم، باید درجه را روی عدد 60 تنظیم کنید.
11. محل انتخابی را با پد الکلی بهصورت دورانی از داخل به خارج ضدعفونی کنید و اجازه دهید کاملاً خشک شود؛ تزریق روی پوستی که هنوز مرطوب است، میتواند سوزش ایجاد کند. همچنین، از فوت کردن خودداری کنید.
12. با دست دیگر برآمدگی کوچکی در محل تزریق ایجاد کنید و برآمدگی ایجاد شده را تا پایان تزریق نگه دارید.
13. قلم را طوری در دست بگیرید که چهار انگشت، دور بدنه دستگاه قرار گیرد و شست شما آزاد باشد، تا بتوانید دکمه تزریق انتهای قلم را فشار دهید. قلم را به صورت عمودی در مرکز برآمدگی قرار دهید و سوزن را تا انتها وارد پوست کنید.
14. دکمه تزریق را با انگشت شست به طور کامل به پایین فشار دهید تا عدد 0 (صفر)، در پنجره نمایشگر درجه ظاهر شود.
15. دکمه تزریق را 10 ثانیه دیگر هم نگه دارید. رایجترین اشتباه در این مرحله، برداشتن زودهنگام قلم، پیش از تکمیل تزریق است که باعث میشود بخشی از دوز وارد بدن نشود. سپس سوزن را مستقیم از پوست خارج کنید و به آرامی با پنبه خشک یا گاز محل تزریق را فشار دهید.
16. بلافاصله پس از هربار تزریق، درپوش خارجی را با احتیاط روی سوزن قرار دهید، آن را در خلاف جهت عقربههای ساعت بچرخانید تا جدا شود و سوزن را به همراه درپوش خارجی دور بیندازید.
17. سرپوش محافظ رو روی قلم بذارید. قلم را برای استفادههای بعدی، در بستهبندی اصلی قرار دهید و داخل یخچال بگذارید.
مراحل گامبهگام تزریق با فیزیوجکت اسپارتینا (ابزار دارورسان خودکار)
فیزیوجکت اسپارتینا برای تزریق یک دوز دارو است و تنها برای یک بار تزریق قابل استفاده است.
1. محل تزریق را با پد الکلی بهصورت دورانی از داخل به خارج ضدعفونی کنید و اجازه دهید کاملاً خشک شود؛ تزریق روی پوستی که هنوز مرطوب است، میتواند سوزش ایجاد کند. همچنین، از فوت کردن محل خودداری کنید.
2. بدنه اصلی دستگاه را محکم بگیرید و کلاهک محافظ را مستقیماً به سمت بیرون بکشید (از چرخاندن کلاهک خودداری نمایید). تزریق باید بلافاصله بعد از جداسازی کلاهک انجام شود.
3. انتهای متحرک ابزار را با زاویه ۹۰ درجه کاملاً عمود روی پوست بگذارید و به پایین فشار دهید تا بخش شفاف به داخل جمع شود. اعمال این فشار مداوم برای شروع عملکرد مکانیسم ضروری است.
4. دکمه زرد رنگ بخش فوقانی را با شست فشار دهید.
5. با شنیدن صدای کلیک، تزریق شروع میشود. دستگاه را تا پایان تزریق با حفظ فشار مناسب به مدت حداقل 10 ثانیه بدون حرکت نگه دارید. تخلیه کامل دارو را از پنجره شفاف کنترل کنید، سپس دستگاه را با زاویه مستقیم از روی پوست بردارید. اگر بعد از برداشتن دستگاه از روی پوست مقداری از دارو از سوزن خارج شد، در تزریق بعدی دستگاه را مدتزمان بیشتری روی پوست نگه دارید.
۶. پس از اتمام تزریق، محل را با پنبه خشک یا گاز بپوشانید و در صورت خونریزی خفیف، آن را به مدت ۱۰ ثانیه فشار دهید.
- تزریق زیرجلدی ممکن است باعث درد زودگذر، خروج مختصر چند قطره دارو یا خون، یا کبودی کوچکی در ناحیه تزریق شود که نگرانکننده نیست. برای کنترل این علائم میتوانید از کمپرس سرد قبل و بعد از تزریق استفاده کنید.
- درصورتیکه به هر دلیل تزریق با موفقیت انجام نشد، سریعاً با پزشک، داروساز یا واحد حمایت از بیمار ارکیدلایف به شماره ۴۲۵۹۳-۰۲۱ تماس بگیرید.
اشتباهات رایج که باید از آنها اجتناب کرد
- برداشتن قلم از روی پوست پیش از تکمیل کامل تزریق و نگه داشتن ۱۰ ثانیهای (رایجترین و مهمترین اشتباه)
- تزریق مکرر در یک نقطه ثابت، بدون رعایت چرخش محل تزریق
- تزریق در نواحی دارای اسکار، ضایعات پوستی، کبودی یا سفتی
- گرم کردن فعال قلم (مثلاً با دست یا منبع حرارتی) پیش از تزریق؛ این کار نهتنها لازم نیست، بلکه میتواند به پایداری دارو آسیب بزند (صرفاً همدمایی ۱۵ تا ۲۰ دقیقهای با محیط کافی است)
- جدا نکردن سوزن قلم بلافاصله پس از تزریق و استفاده مجدد از سوزن یکبارمصرف
- تزریق از روی لباس یا بدون ضدعفونی صحیح پوست
- استفاده چند تفر از یک قلم
تفاوت تزریق با قلم در برابر فیزیوجکت
اسپارتینا، مشابه برخی از داروهای خارجی این خانواده، هم در قالب قلم تزریقی و هم ابزار دارورسان خودکار (فیزیوجکت) عرضه میشود. اصول کلی -انتخاب محل، ضدعفونی، زاویه تزریق عمود و چرخش محل- برای هر دو قالب یکسان است، اما چند تفاوت عملی وجود دارد.
- فیزیوجکت یک بار مصرف است، دوز دارو از پیش تنظیم شده است و کاربر فقط دکمه را فشار میدهد. همچنین ندیدن خود سوزن به کاهش ترس از تزریق کمک میکند.
- قلمها میتوانند برای چند نوبت تزریق مورد استفاده قرار گیرند. در قلم، باید در اولین نوبت استفاده، پیش از تزریق، مراحل آمادهسازی قلم را انجام دهید و در هر نوبت دوز مورد نظر خود را با چرخاندن پیچ تنظیم کننده دوز و قرار دادن آن روی عدد توصیه شده توسط پزشک، تنظیم نمایید.
- از نظر جذب دارو و اثربخشی نهایی، تفاوتی بین این دو قالب گزارش نشده است.
چند نکته برای کاهش درد و اضطراب تزریق
برای بسیاری از بیماران، ترس از درد متعاقب تزریق بزرگتر از درد واقعی تزریق است. چند نکته عملی میتواند این تجربه را راحتتر کند: تزریق باید در بافت چربی انجام شود نه عضله، در این حالت درد کمتر است. همچنین رعایت زاویه و انتخاب محل صحیح، جهت کاهش درد، اهمیت دارد. تزریق در یک زمان ثابت هفتگی و تبدیل آن به یک روتین، بهجای تصمیمگیری هرباره، اضطراب پیش از تزریق را در بسیاری از بیماران کم میکند. اگر با وجود رعایت تکنیک صحیح، درد یا ناراحتی غیرمعمول همچنان ادامه دارد، توصیه میشود حتما آن را با پزشک یا داروساز مطرح کنید. گاهی یک تغییر کوچک در زاویه یا محل تزریق، تفاوت زیادی ایجاد میکند.
بعد از تزریق؛ چه انتظاری داشته باشید
کمی قرمزی، خارش خفیف یا تورم کوچک در محل تزریق طبیعی است و معمولاً طی چند ساعت تا چند روز برطرف میشود. کمپرس سرد کوتاهمدت روی محل، قبل و بعد از تزریق، در صورت ناراحتی، میتواند کمک کننده باشد. اگر قرمزی یا تورم شدیدتر شد، گسترش پیدا کرد یا بیش از چند روز باقی ماند، بهتر است به پزشک اطلاع دهید. فعالیتهای روزمره معمولی را میتوانید بلافاصله بعد از تزریق از سر بگیرید؛ محدودیت خاصی برای حرکت یا ورزش سبک بلافاصله بعد از تزریق وجود ندارد.
نگهداری صحیح دارو
اسپارتینا را همیشه در یخچال (دمای 2 تا 8 درجه سانتیگراد) و خارج از فریزر نگه دارید. قلم یا فیزیوجکت را همیشه در بسته بندی اولیه و دور از نور مستقیم آفتاب نگه دارید و اجازه ندهید در ماشین یا مکانهای گرم رها شود. اگر مطمئن نیستید دارو در شرایط نامناسب قرار گرفته یا نه، حتی بدون تغییر ظاهری، بهتر است پیش از تزریق با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ دارویی که بهدرستی نگهداری نشده، ممکن است دچار تغییراتی در اثربخشی و ایمنی شود، بدون آنکه از ظاهرش مشخص باشد.
نمونهای از برنامه چرخش هفتگی محل تزریق
| هفته | محل پیشنهادی |
|---|---|
| هفته ۱ | سمت راست شکم |
| هفته ۲ | سمت چپ شکم |
| هفته ۳ | ران راست |
| هفته ۴ | ران چپ |
| هفته ۵ | پشت بازوی چپ (با کمک فردی دیگر) |
| هفته ۶ | بازگشت به سمت راست شکم (نقطهای متفاوت از هفته ۱) |
ثبت محل هر تزریق -مثلاً با یک یادداشت ساده در گوشی- به شما کمک میکند بدون نیاز به حدس زدن، چرخش را بهدرستی رعایت کنید.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرید
اگر دوز تزریق را کاملاً فراموش کردید و بیش از چند روز از موعد آن گذشته، هرگز خودسرانه دوز دوبرابر تزریق نکنید؛ با پزشک یا داروساز تماس بگیرید تا زمانبندی صحیح را مشخص کنند. همچنین در صورت مشاهده علائم آلرژیک (تورم شدید صورت یا گلو و تنگی تنفس)، درد شدید و غیرمعمول در محل تزریق، یا هرگونه واکنش پوستی گسترده (مانند کهیر منتشر)، فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید.
جمع بندی
تزریق درست اسپارتینا، چه با قلم و چه با فیزیوجکت، ترکیبی ساده اما مهم از چند اصل است: آمادهسازی صحیح قلم یا فیزیوجکت، انتخاب و چرخش منظم محل تزریق و نگهداشتن سوزن به مدت کافی (10 ثانیه) در پوست تا تکمیل کامل دوز. رایجترین اشتباهی که اثربخشی درمان را کاهش میدهد، بیرون کشیدن زودهنگام سوزن از پوست است. اگر بعد از چند بار تزریق همچنان از انجام درست مراحل مطمئن نیستید، درخواست یک جلسه آموزش عملی از پزشک یا داروساز خود داشته باشید یا با حمایت از بیمار ارکیدلایف تماس بگیرید.
منابع:
Eli Lilly and Company — Instructions for Use: MOUNJARO® (tirzepatide) Injection
Fay Nutrition — How to Inject Tirzepatide (Zepbound/Mounjaro): A Step-By-Step Guide
