عرق کردن روشی است که بدن شما برای خنک شدن و حذف کردن برخی مواد شیمیایی انجام می دهد. اما اگر بدون فعالیت بدنی، در هوای خنک یا حتی هنگام استراحت دچار تعریق شدید میشوید، ممکن است این وضعیت نشانه یک مشکل زمینهای باشد. عرق که از 99 درصد آب و 1 درصد سدیم و چربی تشکیل شده است، بدن شما را از گرم شدن بیش از حد محافظت می کند. گاهی اوقات تعریق شدید طبیعی است. مثلاً هنگام ورزش کردن، یا دمای بالا یا زمانی که می ترسید؛ اما برای برخی از افراد شرایط و علت عرق زیاد متفاوت است.
عرق کردن زیاد یا هایپرهیدروزیس به معنی تولید و ترشح بیش از حد تعریق از غدد عرقی در پوست است. این غدد باعث ترشح عرق شده و با تبخیر از روی پوست منجر به خنک شدن بدن می شود.
علت هايپرهيدروزيس و یا تعریق بیش از حد، می تواند به عواملی مثل فعالیت فیزیکی، محیط گرم و مرطوب، استرس، تغییرات هورمونی، مصرف موادی مثل قهوه و بیماری ها، بستگی داشته باشد. در غیر این صورت علت عرق زیاد بی دلیل که بیشتر از میزان مورد نیاز بدن است می تواند به دلایل دیگری اتفاق بیافتند.
عرق كردن زياد نشانه چيست؟
در جدول زیر به نشانه ها و دلایل تعریق و عرق کردن زیاد اشاره کردیم:
| علت عرق زیاد بدن | علائم همراه |
|---|---|
| استرس و اضطراب | تپش قلب، بیقراری |
| پرکاری تیروئید | کاهش وزن، تپش قلب |
| دیابت | افت قند، لرزش، ضعف |
| یائسگی | گرگرفتگی |
| عفونتها | تب، لرز، عرق شبانه |
| مصرف برخی داروها | شروع تعریق پس از مصرف دارو |
| چاقی | تعریق هنگام فعالیتهای روزانه |
____________________________________________________________________
برای مطالعه: طول عمر بیماران هاشیموتو
_____________________________________________________________________
انواع تعریق زیاد بدن
این که چرا زیاد عرق می کنیم ممکن است به دو دلیل اصلی رخ دهد. این دلایل شامل موارد زیر می شوند:
1. هایپرهیدروزیس اولیه : هیپرهیدروزیس کانونی اولیه به تعریق بیش از حدی اطلاق می شود که ناشی از بیماری دیگر و یا از عوارض جانبی دارو ها نیست، بلکه به صورت مجزا خود یک بیماری تلقی می شود. تعریق اولیه در قسمتهای خاصی از بدن که به آن نواحی کانونی گفته می شود، اتفاق افتاده و معمولا متقارن است. به این معنی که هر دو سمت چپ و راست بدن به طور مشابه تحت تأثیر قرار می گیرند.
نکته: شایع ترین نواحی کانونی عرق کردن، دست ها، تعریق پاها، عرق کردن زیر بغل و عرق کردن صورت یا سر است. در نظر داشته باشید که اکثر افراد مبتلا به هایپرهیدروزیس در بیش از یک ناحیه تعریق را تجربه می کنند. به ویژه کسانی که کف دستهایشان عرق کرده است، تقریباً همیشه پاهایشان نیز عرق می کند. هیپرهیدروزیس کانونی اولیه به ویژه دست ها و پاها اغلب در دوران کودکی یا نوجوانی شروع می شود. افراد مبتلا به این بیماری معمولاً در هنگام خواب دچار تعریق بیش از حد نمی شوند.
2. هایپرهیدروزیس ثانویه : نوع دیگر این بیماری، هیپرهیدروزیس عمومی ثانویه نامیده می شود. علت عرق زیاد در این نوع ناشی از بیماری دیگر یا عوارض جانبی یک دارو است. به همین دلیل است که با نام ثانویه شناخته می شود. بر خلاف هیپرهیدروزیس کانونی اولیه، افراد مبتلا به نوع ثانویه تعریق را در نواحی بزرگتر بدن (که به عنوان نواحی عمومی توصیف می شود) تجربه می کنند.
نکته: یکی دیگر از تفاوت های کلیدی بین دو نوع هیپرهیدروزیس این است که افراد مبتلا به نوع عمومی ثانویه، علائم تعریق خود را هنگام خواب تجربه می کنند. در این نوع هايپرهيدروزيس، تعریق بیش از حد معمولاً در بزرگسالی شروع می شود، در حالی که هایپرهیدروزیس اولیه در دوران کودکی یا نوجوانی رخ می دهد. یافتن یک درمان بالقوه برای تعریق بیش از حد ثانویه اغلب مستلزم این است که ابتدا مشخص شود که چه بیماری زمینه ای یا دارویی (در صورت وجود) ممکن است ریشه مشکل باشد.
علت عرق کردن زیاد بدن اما طبیعی چیست؟
گاهی علت عرق کردن زیاد از واکنش طبیعی بدن است و بیماری محسوب نمیشود. برخی از دلایل عرق کردن زیاد عبارتاند از:
- ورزش و فعالیت بدنی شدید
- قرار گرفتن در محیط گرم و مرطوب
- استرس، اضطراب یا هیجانات شدید
- مصرف غذاهای تند و نوشیدنیهای کافئیندار
- تب و افزایش دمای بدن
- بارداری و تغییرات هورمونی
علائم عرق کردن زیاد شامل چیست؟
علائم عرق کردن زیاد یا هایپرهیدروزیس می تواند شامل موارد مختلفی باشد. وقتی به این مشکل دچار شوید عرق شما دو طرفه و نسبتاً متقارن است، به این معنی که در هر دو طرف بدنتان یکسان عرق می کند. همچنین شما حداقل یک دوره تعریق شدید در هفته را تجربه می کنید. مهمترین علائم تعریق زیاد عبارتاند از:
- خیس شدن مکرر لباسها بدون فعالیت بدنی شدید
- تعریق دوطرفه و متقارن (مثلاً هر دو دست یا هر دو پا)
- تعریق شدید حداقل یک بار در هفته
- اختلال در فعالیتهای روزمره
- تعریق کف دست، کف پا، زیر بغل، صورت یا پوست سر
عوارض تعریق زیاد چیست؟
عوارض متعددی وجود دارد که افراد مبتلا به هایپرهیدروزیس ممکن است تجربه کنند. برخی از این عوارض شامل مسائل اجتماعی و عاطفی شامل خجالت از بوی بدن به علت عرق زیاد زیر بغل و انزوای اجتماعی است. علائم این بیماری در برخی از افراد به قدری شدید است که از فعالیتهای اجتماعی دور شده و از اضطراب شدید ناشی از این اختلال رنج می برند.
بوی نا مطبوع در ناحیه زیربغل، رطوبت دست ها در تماس با مواد، مختل شدن فعالیت های روزانه به علت عرق زیاد و خیس شدن لباس ها و کفش ها به شکل غرعادی از علائم این مشکل هستند. همچنین عوارض زیر ممکن است به علت عرق زیاد رخ دهد که شامل موارد زیر می شوند:
- عفونتهای پوستی
- بوی نامطبوع بدن
- تحریک و التهاب پوست
- کاهش اعتمادبهنفس
- اضطراب و افسردگی
- محدود شدن فعالیتهای اجتماعی و شغلی
تشخیص هايپرهيدروزيس
نحوه تشخیص هايپرهيدروزيس عمدتاً بر اساس ارزیابی علائم بالینی و تاریخچه بیماری صورت می گیرد. برای تشخیص دقیق تر علت عرق زیاد، پزشک ممکن است از شما سؤالاتی در مورد علائم و شدت تعریق، مناطق مشکل دار و شرایطی که تعریق افزایش می یابد، بپرسد. همچنین موضوعاتی مثل تاریخچه خانوادگی، داروهایی که مصرف می کنید و سایر عوامل مرتبط با سلامتی نیز جزو موضوعات مهم هستند. علاوه بر مصاحبه پزشکی، معاینه فیزیکی، آزمایش سازگاری ترشح عرق و آزمایش های تشخیصی مختلف نیز برای تشخیص استفاده می شوند.
وبسایت معتبر پزشکی مایو کلینیک (Mayo Clinic) در توضیح علت بروز این نوع تعریق مینویسد:
“Primary hyperhidrosis is caused by faulty nerve signals that trigger eccrine sweat glands to become overactive. It usually affects the palms, soles, underarms and sometimes the face. There is no medical cause for this type of hyperhidrosis. It can run in families.”
[Source: Mayo Clinic]ترجمه: هایپرهیدروزیس اولیه به دلیل سیگنالهای عصبی معیوبی ایجاد میشود که غدد عرق اکرین را تحریک کرده تا بیش از حد فعال شوند. این حالت معمولاً کف دستها، کف پاها، زیر بغل و گاهی صورت را تحت تاثیر قرار میدهد. هیچ علت پزشکی (بیماری زمینهای) برای این نوع از تعریق وجود ندارد و میتواند جنبه ارثی و خانوادگی داشته باشد.
درمان تعریق زیاد چیست؟
رفع مشکل تعریق زیاد ممکن است بسته به علت و شدت بیماری، درمانهای مختلفی داشته باشد که در ادامه آن ها را بررسی می کنیم.
- داروها: استفاده از دارو های معین برای کنترل تعریق زیاد، طبق دستور پزشک مانند داروهای آنتیکولینرژیک مانند اکسیبوتینین یا گلیکوپیرولات که برای برخی بیماران تجویز میشوند.
- یونتوفورز: در این روش با استفاده از جریان الکتریکی ضعیف، فعالیت غدد عرق کاهش مییابد.
- تغییرات در سبک زندگی: استفاده از لباس های خنک، تغذیه مناسب و ورزش های آرامشی مثل یوگا
- استفاده از مواد محافظتی: ضد عرق ها (آنتی پرسپیرانتها)، پودر های جذب کننده رطوبت، لوسیون ها و کرم های خاص
- تزریق بوتاکس: بهره بردن از روش تزریق بوتاکس در ناحیه درگیر یا جراحی مانند عمل تقلیل غدد عرقی (ETS) در مواقع شدید و پایان دهی به مصرف دارو طبق نظر پزشک
- جراحی: در موارد شدید و مقاوم به درمان، جراحی سمپاتکتومی یا برداشتن غدد عرق ممکن است توصیه شود.
آیا هیپرهیدروزیس به صورت ژنتیکی منتقل می شود؟
هیپرهیدروزیس به عوامل مختلفی از جمله ژنتیک بستگی دارد. در واقع در بیشتر موارد، هیپرهیدروزیس اولیه به صورت ارثی و ژنتیکی منتقل می شود. این بدان معناست که اگر یکی از والدین یا هر دوی آن ها دچار هیپرهیدروزیس اولیه باشند، احتمال دارد که فرزندانشان نیز این علائم را داشته باشند.
در واقع وقتی در خانواده ای افراد مختلف مبتلا به هیپرهیدروزیس اولیه هستند، احتمال وجود یک عامل ژنتیکی برای انتقال این وضعیت بالاست. اگرچه دقیقاً کدام ژن یا ژن ها در انتقال هیپرهیدروزیس نقش دارند، هنوز به طور دقیق مشخص نشده است.
به عنوان مثال، یک شخص ممکن است ژن های هیپرهیدروزیس را داشته اما در محیطی خاص، نشانه عرق کردن زیاد در او دیده نشود و یا بالعکس. به همین دلیل است که مشاوره با یک پزشک متخصص در تشخیص و مدیریت هیپرهیدروزیس مفید است.
برای عرق کردن زیاد چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
با شروع هرگونه علائم تعریق غیرعادی که باعث ایجاد ناراحتی یا مشکلات مرتبط با کیفیت زندگی شده باشد، بهتر است نسبت به درمان هايپرهيدروزيس اقدام کنید.
در شرایط زیر لازم است به پزشک مراجعه کنید:
- تعریق ناگهانی و شدید شروع شده باشد.
- تعریق شبانه مکرر داشته باشید.
- تعریق با کاهش وزن، تب یا تپش قلب همراه باشد.
- تعریق باعث اختلال در زندگی روزمره شده باشد.
- همراه با درد قفسه سینه یا تنگی نفس باشد.
سخن پایانی
در مورد همه مشکلات خود را بدون خجالت با پزشک خود در میان بگذارید. قبل از شروع درمان هایپرهیدروزیس، مطمئن شوید که عوارض جانبی احتمالی درمان را کاملاً درک کرده اید. از آنجا که تشخیص دقیق و درمان مناسب اهمیت بسیاری دارد، بهتر است به یک کلینیک حرفه ای با پزشکان فوق تخصص مراجعه کرده تا تشخیص درست و راهنمایی صحیح انجام شود.
کلینیک دیابت و غدد با سال ها تجربه و همراهی تیم پزشکان فوق تخصص و حرفه ای فعالیت می کند. مشاوران ما آماده ارائه هرگونه راهنمایی در مورد تشخیص و درمان مشکل شما هستند. این مرکز امکان دریافت خدمات به شکل آنلاین را نیز برای مراجعین محترم فراهم کرده است.
سوالات متداول
آیا پرکاری تیروئید باعث عرق کردن زیاد میشود؟
بله. پرکاری تیروئید یکی از شایعترین علل تعریق بیش از حد است. در این بیماری، متابولیسم بدن افزایش پیدا میکند و فرد ممکن است علاوه بر تعریق زیاد، علائمی مانند تپش قلب، کاهش وزن، لرزش دستها، اضطراب و عدم تحمل گرما را نیز تجربه کند. اگر تعریق شدید همراه با این علائم دارید، بهتر است برای بررسی عملکرد تیروئید به پزشک مراجعه کنید.
آیا استرس و اضطراب میتوانند باعث عرق کردن زیاد شوند؟
بله. استرس، اضطراب و هیجان از مهمترین دلایل تعریق زیاد بهویژه در ناحیه صورت، سر، گردن، کف دست و زیر بغل هستند. برخی افراد هنگام حضور در جمع، جلسات کاری یا موقعیتهای استرسزا دچار تعریق شدید میشوند. در صورت تداوم این مشکل، مراجعه به پزشک برای بررسی و درمان توصیه میشود.
چرا فقط سر و صورتم زیاد عرق میکند؟
تعریق بیش از حد در ناحیه سر و صورت میتواند ناشی از هایپرهیدروزیس کانونی، استرس، پرکاری تیروئید، یائسگی، مصرف برخی داروها یا بیماریهای زمینهای باشد. اگر تعریق سر و صورت شدید است و فعالیتهای روزانه یا روابط اجتماعی شما را مختل کرده است، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
آیا یائسگی باعث تعریق زیاد میشود؟
بله. بسیاری از زنان در دوران یائسگی دچار گرگرفتگی و تعریق شدید میشوند. این وضعیت به دلیل تغییرات هورمونی و کاهش سطح استروژن رخ میدهد و ممکن است با احساس گرمای ناگهانی، قرمزی پوست و تپش قلب همراه باشد.
آیا مصرف متادون یا داروهای ضدافسردگی باعث عرق کردن زیاد میشود؟
بله. برخی داروها از جمله متادون، داروهای ضدافسردگی، داروهای ضد فشار خون و بعضی داروهای هورمونی میتوانند باعث افزایش تعریق شوند. در صورت شروع تعریق پس از مصرف داروی جدید، موضوع را با پزشک خود مطرح کنید و از قطع خودسرانه دارو بپرهیزید.
عرق کردن زیاد در خواب نشانه چیست؟
تعریق شبانه ممکن است در اثر عفونتها، تغییرات هورمونی، یائسگی، مصرف برخی داروها، پرکاری تیروئید یا بعضی بیماریهای زمینهای ایجاد شود. اگر تعریق شبانه شدید و مکرر است یا با کاهش وزن، تب یا ضعف همراه است، لازم است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
آیا کمبود ویتامین D باعث عرق کردن زیاد میشود؟
برخی مطالعات نشان دادهاند که کمبود ویتامین D ممکن است با علائمی مانند خستگی، دردهای عضلانی و در برخی افراد افزایش تعریق همراه باشد. با این حال، تعریق زیاد علتهای متعددی دارد و برای تشخیص دقیق باید توسط پزشک ارزیابی شوید.
آیا تعریق زیاد ارثی است؟
بله. در بسیاری از موارد، هایپرهیدروزیس اولیه زمینه ژنتیکی دارد. افرادی که سابقه خانوادگی تعریق بیش از حد دارند، بیشتر در معرض ابتلا به این اختلال قرار میگیرند.
آیا چربی خون بالا باعث عرق کردن زیاد میشود؟
چربی خون بالا بهطور مستقیم باعث تعریق زیاد نمیشود. با این حال، برخی بیماریهای قلبیعروقی مرتبط با چربی خون بالا ممکن است با علائمی مانند تعریق، درد قفسه سینه یا تنگی نفس همراه باشند. در صورت وجود این علائم، مراجعه به پزشک ضروری است.
